Nauczanie przez Internet (na odległość) jest coraz bardziej rozwijającym się sposobem przekazywania wiedzy, miedzy innymi od kilku lat Centrum Otwartej, Multimedialnej Edukacji Uniwersytetu Warszawskiego (COME UW) ma w swojej ofercie całe spektrum zdalnych kursów obejmujących wiele dziedzin wiedzy. Centrum korzysta ze specjalnej, wydajnej i sprawnej platformy programowej, która daje prowadzącym pełną kontrolę nad przebiegiem kursu, publikowaniem materiałów, prowadzeniu sprawdzianów czy moderowaniu dyskusji. Zajęcia prowadzone przez internet pozwalają na całkowite oddzielenie miejsca pobytu uczestnika kursu od wykładowców; korzysta z nich wielu uczestników pracujących z innych miejscowości czy nawet z zagranicy, w czasie kursu jest też możliwość dłuższego wyjazdu pod warunkiem utrzymania dostępu do internetu. Uczestnicy mają stały i pewny dostęp do zasobów kursu, a także do swoich prac, projektów oraz ocen.
Cały proces edukacyjny polega na pobieraniu z witryny materiałów informacyjnych wstawianych co tydzień – wykładów, prezentacji, plików audio, artykułów – a następnie na samodzielnym studiowaniu tych materiałów oraz na wyszukiwaniu dodatkowych informacji w zasobach internetu. Na przykładzie prowadzonego przez autora kursu „Meteorologia przez Internet – prognozuj dla siebie” przedstawimy sposób realizacji szkolenia, w którym wykładowca z uczestnikiem spotyka się raz – na zakończenie, aby wpisać ostateczną ocenę do indeksu.
Uczestnikami kursu mogą być zarówno studenci i doktoranci UW (bezpłatnie) jak też inne osoby zainteresowane tematyką kursu, wnoszące umiarkowaną opłatę. „Życie studenta” polega początkowo na przedstawieniu się, dyskusjach na forach oraz rozwiązywanie prostych testów sprawdzających poziom samokształcenia. Od połowy I semestru poza zapoznawaniem się z materiałami rozpoczyna się bardzo istotna część zajęć, którą jest samodzielne analizowanie bieżących, dostępnych w sieci „www” materiałów synoptycznych, wyciąganie spostrzeżeń dotyczących dalszego rozwoju sytuacji meteorologicznej i dochodzenie do prawidłowych wniosków analitycznych i prognostycznych. Realizowane jest to poprzez liczne, niebanalne zadania indywidualne, wprawki i projekty grupowe. Przyjęto założenie, że każde zadanie i projekt opiera się na określonym miejscu i realnej sytuacji trwającej w czasie, czyli atmosfera jest specyficznym, jednorazowym „laboratorium” kursu.
Każda grupa dostaje „miejsce postoju”, z punktu widzenia którego ocenia w kilku projektach rozwój układów ciśnienia, masy powietrza, kontrastowość zjawisk na frontach. Końcowy projekt obejmuje przygotowanie prognoz na podróż w Europie trzema środkami transportu – samochodem, samolotem i jachtem (promem) na wyznaczonej trasie, ale w wybranym przez grupę dniu. Materiał dydaktyczny kursu przedstawia się w formie wykładów, liczących formalnie 60 godzin, które w I semestrze obejmują podstawy meteorologii, a II semestrze szczególne procesy oraz właściwości atmosfery. Poznają także wykorzystywanie nowoczesnych technik (satelitarne, radiolokacyjne, automatyczne) w meteorologii oraz niezbędny zarys wiedzy o numerycznych prognozach pogody. Liczne przykłady z ekspertyz wypadków lotniczych oraz analizy ciekawych przypadków rozwoju sytuacji, artykuły prowadzących, audycje radiowe i prezentacje ilustrują kolejne wykłady.
Opanowanie wiedzy teoretycznej oceniane jest poprzez automatyczne, sprawdzane przez komputer testy, wykładowcy oceniają wnikliwie prace w grupach, ćwiczenia i projekty oraz aktywność na internetowym forum kursu. Wszystkie aktywności są oceniane punktowo, co doskonale ujawnia postęp wiedzy. Ostatnia składowa oceny to wyniki egzaminu testowego „w realu”, obejmującego całość materiału. Jest to jedyna okazja do spotkania się prowadzących z uczestnikami kursu i poznania osób dotychczas wspólnie, ale odrębnie pracujących przez cały rok.
Kolejne edycje kursu spotykają się ze spontanicznym przyjęciem większości uczestników. Wyraża się to przede wszystkim szeroką, swobodną i wielowątkową dyskusją na forach, na których słuchacze zadają pytania czy stawiają problemy, w wielu przypadkach rozwija się ożywiona dyskusja. Wystarczy podać, że któregoś roku na forum: „pytania i problemy”, założonych zostało ponad 250 wątków, w każdym pojawiło się od 10 do 40 postów. Wielokrotnie zanim prowadzący zdążył odpowiedzieć na zadane pytanie, to na forum pojawiały się odpowiedzi innych uczestników czy też rozwinięcia i poszerzenia pytania. Z inicjatywy uczestników utworzono podręczny słownik pojęć (zgłaszano hasła z próbami definicji, poprawianymi sukcesywnie przez innych słuchaczy i zatwierdzanymi przez prowadzących). Uczestnicy wyszukiwali też liczne odnośniki do stron internetowych.
W kursach uczestniczą studenci i doktoranci różnych kierunków UW (rocznie około 60 osób, dla nich są to zajęcia ogólnouniwersyteckie do wyboru, zaliczane na ocenę w trakcie studiów) oraz w podobnej ilości osoby z zewnątrz, na ogół pasjonaci – żeglarze, lotnicy, turyści, którzy dla przyjemności i chęci poszerzenia wiedzy uczestniczą w kursie. Połączenie pasjonatów, osób już ukształtowanych i potrafiących samodzielnie pracować ze studentami, bardzo otwartymi i biegłymi w eksploracji zasobów internetu daje bardzo dobre wyniki dydaktyczne; tak kształtowane grupy były wyraźnie najlepsze.
W nauczaniu zdalnym szczególnie istotne jest zachęcenie uczestników do pracy bez bezpośredniego kontaktu z wykładowcą i asystentem. Realizuje się to poprzez liczne motywacje, zarówno kierowane indywidualnie do słuchaczy z problemami, jak też pozytywne – na przykład wystawianie najlepszych zadań jako wzór, sprawiedliwie i rzetelnie ocenianie zadań i projektów -oraz usuwanie z grup (na wniosek lidera) nieaktywnych członków. Wszystko to powoduje wzrost zaangażowania aktywnych słuchaczy. W rezultacie opracowania przygotowane prze niektóre 6-7 osobowe grupy osiągają wysoki, niemal profesjonalny poziom. Należy powiedzieć, że ukończenie kursu z dobrym wynikiem punktowym wymaga sporego zaangażowania i nakładu pracy, rzędu – w mojej ocenie – 200 godzin, rozłożonych oczywiście na 30 tygodni kursu.
Kurs cieszy się sporym zainteresowaniem medialnym, ukazały się dwa pokaźne artykuły w „Magazynie Żeglarzy Jachting” autorstwa uczestników pierwszej i drugiej edycji kursu. Dwa razy przeprowadzone były całogodzinne audycje w „Pierwszym Radio Informacyjnym TOK-FM” na temat problematyki zdalnego nauczania na przykładzie naszego kursu (2007 i 2009). Kurs wszedł do podstawowego zasobu „Interdyscyplinarnej Bazy Internetowych Zajęć Akademickich” Uniwersytetu Warszawskiego, z materiałami informacyjnymi zapoznać się można na stronach internetowych www.come. uw.edu.pl
Ciekaw jestem, czy czytelnicy „Buntu” mają jakieś spostrzeżenia i poglądy na coraz bardziej rozszerzającą się formy nauczania zdalnego, szczególnie korzystnego dla podniesienia poziomu edukacyjnego osób, które już zakończyły kształcenie stacjonarne, a mieszkają w małych miejscowościach czy wioskach.
Maciej Ostrowski
most@astercity.net
|
